Sốt xuất huyết Dengue đang phá vỡ mọi quy luật cũ

Sốt xuất huyết Dengue được WHO xếp vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu thế giới, với số ca toàn cầu tăng gấp 10 lần chỉ trong thập kỷ 2010-2019.

Tại Việt Nam, dịch bệnh đã mở rộng ra khắp cả nước. Nhiều địa phương miền Bắc trước đây chưa từng có ca bệnh, nay đã xuất hiện sốt xuất huyết Dengue, điển hình là đợt bùng phát năm 2022 khiến hàng trăm ca nhập viện ở các tỉnh phía Bắc.

Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là dịch bệnh hiện không còn theo quy luật cũ. Cụ thể, năm 2025, số ca tăng trở lại nhưng không giảm vào cuối năm như thường lệ - tháng 11, 12 vẫn ở mức cao. Hệ quả là 5 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận hơn 50.000 ca, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm ngoái. Khi thời tiết diễn biến bất thường, đan xen nóng ẩm và mưa liên tục từ đầu năm đến nay, chính là điều kiện tạo môi trường lý tưởng cho muỗi vằn sinh sôi.

Sốt xuất huyết Dengue: Không ai đứng ngoài vùng nguy hiểm

Một thay đổi quan trọng là sốt xuất huyết Dengue không còn là bệnh của riêng trẻ em - giờ đây, bất kỳ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào cũng có thể mắc phải. PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng cho biết, nếu hơn 10 năm trước có tới 60-70% ca bệnh ở phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau. Nói cách khác, bất kỳ ai trong gia đình cũng có thể mắc bệnh sốt xuất huyết Dengue.

Rào cản lớn nhất lại nằm ở chính tâm lý chủ quan. Hầu hết người dân đều biết về sốt xuất huyết Dengue, nhưng vẫn nghĩ "đó là chuyện nhà khác"; khi sốt cao thì tự mua thuốc, và không ít người trẻ tin rằng bệnh "chẳng nghiêm trọng gì với mình".

Trong khi đó, sốt xuất huyết Dengue lại diễn tiến trái ngược hoàn toàn với cảm nhận thông thường: ngày thứ 3 đến thứ 5, khi cơn sốt đã giảm và người bệnh tưởng đã khỏe lại, mới chính là giai đoạn có thể nguy hiểm nhất, bệnh dễ trở nặng nhất, với các biến chứng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng, suy đa tạng. Sự chủ quan cùng với đặc tính "đánh lừa" này đã khiến không ít ca được phát hiện quá muộn, làm tăng nguy cơ tử vong.

Khoa học mở đường tới mục tiêu "không còn ca tử vong vì sốt xuất huyết Dengue"

Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh (diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn) và giám sát dịch tễ - đây vẫn là nền tảng và tuyến phòng thủ đầu tiên.

Hiện nay, đã có các công cụ phòng ngừa mới. Các hệ thống cảnh báo sớm ngày càng cải thiện nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn. Cùng với đó, vắc-xin trở thành công cụ dự phòng chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc và giảm nguy cơ diễn tiến nặng, qua đó giảm gánh nặng điều trị và tử vong.

Việt Nam đã cấp phép cho một loại vắc-xin sốt xuất huyết Dengue, và sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. WHO cũng đặt mục tiêu tiến tới không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030.

S.X