* Luật sư Phan Thụy Khanh - Phó trưởng Văn phòng Luật sư Phong & Partners, trả lời:

Tranh chấp thừa kế là một trong những mâu thuẫn gia đình phổ biến, đặc biệt khi di sản là nhà đất - tài sản vừa có giá trị kinh tế lớn, vừa gắn liền với yếu tố thờ cúng, tình cảm. Trên thực tế, không ít trường hợp các đồng thừa kế đã nhiều lần thương lượng nhưng vẫn không thể đạt được sự đồng thuận, dẫn đến bế tắc trong việc quản lý và phân chia di sản. Tình huống của gia đình anh Tạo là một ví dụ điển hình, khi một bên các đồng thừa kế mong muốn giữ lại căn nhà làm nơi thờ cúng chung, bên còn lại lại muốn toàn quyền sở hữu và định đoạt tài sản. Anh Tạo có thể tham khảo câu trả lời của Luật sư như dưới đây.

Thứ nhất, người thừa kế sinh sống, quản lý di sản là nhà ở lâu dài có được hưởng thừa kế toàn bộ di sản không?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS), trong trường hợp người để lại di sản không có di chúc, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật. Khi đó, quyền và phạm vi thừa kế của các chủ thể được xác định như sau:

“Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Từ quy định trên có thể thấy, quyền thừa kế được xác lập dựa trên quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng giữa người thừa kế và người để lại di sản, đồng thời tuân theo thứ tự ưu tiên của các hàng thừa kế. Những người cùng hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau. 33win33 không đặt ra tiêu chí “chiếm hữu, sinh sống lâu dài” hay “quản lý tài sản” như một căn cứ làm phát sinh hoặc mở rộng quyền thừa kế. Nói cách khác, việc một người thừa kế “ở lâu” hay trực tiếp quản lý di sản trong thời gian dài không đồng nghĩa với việc được hưởng toàn bộ di sản, cũng không làm ảnh hưởng đến quyền của các đồng thừa kế khác.

Đối với trường hợp của gia đình anh Tạo, người em út có quyền thừa kế phát sinh từ quan hệ cha mẹ - con với người để lại di sản. Do đó, người em út là một trong 6 người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ anh Tạo. Theo quy định, mỗi người sẽ được quyền hưởng phần di sản bằng nhau, tương đương 1/6 giá trị di sản. Tuy nhiên, do người em út đang trực tiếp quản lý, sử dụng căn nhà, nên có thể được xác định là người quản lý di sản theo quy định tại Điều 618 BLDS. Với tư cách đó, người em út có thể được hưởng thêm quyền:

Được thanh toán các chi phí hợp lý đã bỏ ra để bảo quản, duy trì tài sản (ví dụ: sửa chữa, cải tạo nhà, v.v…);

Được hưởng một khoản thù lao hợp lý cho việc quản lý di sản.

Tuy nhiên, các quyền này chỉ mang tính chất bù đắp công sức quản lý, không làm phát sinh hay mở rộng quyền thừa kế của người em út đối với toàn bộ di sản.

Thứ hai, làm thế nào khi các đồng thừa kế không đạt được đồng thuận trong việc phân chia và quản lý di sản?

Các đồng thừa kế có quyền thỏa thuận với nhau về việc phân chia di sản. Tuy nhiên, thỏa thuận phân chia phải được lập thành văn bản và được công chứng hoặc chứng thực theo quy định tại khoản 2 Điều 656 BLDS và khoản 6 Điều 59 Luật Công chứng 2024. Văn bản này chính là căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký việc chuyển quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản cho người được hưởng di sản. Trong trường hợp không thỏa thuận được thì bất kỳ đồng thừa kế nào cũng có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết việc phân chia di sản theo quy định của pháp luật.

Như vậy, trong trường hợp của anh Tạo, trước hết gia đình vẫn nên ưu tiên giải quyết bằng thương lượng. Trong quá trình thương lượng, cần thống nhất một số vấn đề quan trọng:

Một là, theo quy định pháp luật, phần thừa kế của người em út chỉ tương đương với 1/6 giá trị căn nhà, cộng thêm khoản thù lao quản lý và chi phí hợp lý cho việc bảo quản tài sản (nếu có). Trong khi đó, các anh chị em đang đề xuất thanh toán cho người em út khoản tiền tương đương một nửa giá trị căn nhà, cao hơn đáng kể so với phần mà người em út được hưởng theo quy định. Điều này cần được làm rõ để thấy rằng người em út đang ở vị thế có lợi hơn so với quy định pháp luật nếu chấp nhận phương án này.

Hai là, cũng cần trao đổi một cách thẳng thắn và thiện chí với người em út rằng, trong trường hợp mọi người không thể đạt được sự đồng thuận, thì việc đưa vụ việc ra Tòa án để giải quyết gần như là điều không thể tránh khỏi. Khi đó, có thể phát sinh những hệ quả không có lợi cho tất cả các bên. Về mặt vật chất, phần giá trị mà người em út được nhận có thể thấp hơn so với phương án thỏa thuận hiện tại, đồng thời các bên cũng sẽ phải tốn thêm thời gian và chi phí cho quá trình giải quyết tranh chấp. Về mặt tình cảm, việc đưa nhau ra Tòa khó tránh khỏi những ảnh hưởng không tốt đến mối quan hệ anh chị em, thậm chí ảnh hưởng đến các thế hệ sau, đồng thời tổn hại đến danh tiếng của gia đình trong dòng tộc, cộng đồng, hàng xóm.

Tuy nhiên, nếu gia đình anh Tạo đã nhiều lần thương lượng không thành, đồng thời tồn tại những mâu thuẫn rõ ràng, khó có khả năng dung hòa về quyền sở hữu cũng như mục đích sử dụng tài sản, thì việc khởi kiện ra Tòa án gần như là con đường duy nhất để giải quyết dứt điểm tranh chấp.

Thứ ba, có thể yêu cầu giải quyết theo hướng “một bên nhận nhà - một bên nhận tiền” không?

Điều 660 BLDS quy định về việc phân chia di sản theo pháp luật như sau:

Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.

Như vậy, có thể thấy, đối với những di sản mà thường không thể chia bằng hiện vật (ví dụ như nhà ở), thì các đồng thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá di sản và người nhận di sản, còn người nhận di sản sẽ có nghĩa vụ thanh toán lại phần giá trị tương ứng cho những đồng thừa kế còn lại. Nếu không thỏa thuận được, thì Tòa án có thể xem xét phương án bán tài sản để phân chia giá trị.

Tuy nhiên, ngay cả khi tài sản bị buộc phải bán để phân chia, các đồng thừa kế - với tư cách là chủ sở hữu chung vẫn được pháp luật trao quyền ưu tiên mua lại, qua đó tạo cơ hội giữ lại tài sản trong phạm vi gia đình.

Cụ thể tại khoản 3 Điều 74 Luật Thi hành án dân sự 2008 quy định:

3. Chủ sở hữu chung được quyền ưu tiên mua phần tài sản của người phải thi hành án trong khối tài sản thuộc sở hữu chung.

Như vậy, anh Tạo hoàn toàn có quyền yêu cầu Tòa án xem xét giao căn nhà cho 5 anh chị em sở hữu, đồng thời thanh toán lại phần giá trị thừa kế tương ứng cho người em út. Tuy nhiên, việc Tòa án chấp nhận phương án này trên thực tế vẫn phụ thuộc vào sự thống nhất của các đồng thừa kế trong quá trình giải quyết vụ việc. Trong trường hợp không đạt được sự đồng thuận từ phía người em út, Tòa án có thể buộc phải bán tài sản để phân chia giá trị theo quy định. Dù vậy, khi tài sản được đưa ra thi hành án, các anh chị em anh Tạo vẫn có cơ hội giữ lại quyền sở hữu căn nhà thông qua quyền ưu tiên mua lại với tư cách là chủ sở hữu chung.

Trường hợp của anh Tạo là trường hợp tranh chấp khá phổ biến. Khi các đồng thừa kế không thể đạt được sự đồng thuận, thì việc khởi kiện ra Tòa án là 33win8bet cần thiết và gần như là duy nhất để giải quyết dứt điểm tranh chấp và xác lập rõ quyền, nghĩa vụ của các bên. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng, dù pháp luật có thể đưa ra một phán quyết công bằng về mặt quyền lợi, thì những giá trị về tình cảm gia đình và sự gắn kết giữa các thành viên khó có thể giữ được nguyên vẹn như ban đầu. Do đó, trong mọi trường hợp, việc ưu tiên đối thoại, thiện chí và cân bằng lợi ích giữa các bên vẫn là hướng đi nên được cân nhắc và thực hiện đến cùng trước khi lựa chọn con đường tố tụng.

Chuyên mục này có sự hợp tác về chuyên môn của Văn phòng Luật sư Phong & Partners. Đường dây nóng hỗ trợ tư vấn: 0236.3822678 - 0905.102425; website: phong-partners.com