Nói về khoảng lặng giữa ba tập truyện xuất bản trước đó và tập truyện thứ tư, Hồ Loan tâm sự một điều rất đáng suy ngẫm đại ý, bạn đọc đã biết đến Hồ Loan qua ba tập truyện và chắc một điều họ sẽ còn trông chờ những trang viết của mình. Và không chỉ có thế, việc trông chờ ngoài tác phẩm mới còn là từ sự đòi hỏi, kỳ vọng nhiều hơn những gì đã viết. Chính điều này chị biết mình cần lắng lại, thai nghén, trăn trở, sáng tạo nhiều hơn trong từng tác phẩm. Và đúng là điều khá bất ngờ khi đọc tập truyện thứ tư của Hồ Loan. Theo tôi, đó vẫn là một thứ rượu để làm người ta say nhưng khác hơn là cả trong khi say người ta vẫn nhận ra mình đã bị nghiện.

Đó là một cuộc "lột xác" âm thầm, có những bước đi mạnh mẽ, vượt qua những giới hạn vô hình nhưng có đủ sức khẳng định sáng tạo văn chương của nữ nhà văn mang đậm chất Quảng này đã nhập vào một "sân chơi" chuyên nghiệp hơn, sòng phẳng hơn và khắc nghiệt hơn. Nói điều này bởi tôi cảm nhận các truyện ngắn của Hồ Loan cùng với hiện thực cuộc sống được soi chiếu qua lăng kính người viết thì từng câu truyện đã được tác giả dụng công đào sâu, phơi bày những góc khuất, những xung đột nội tâm giằng xé… rồi lại được mã hóa bằng văn bản nghệ thuật ngôn từ đầy chủ ý để bạn đọc có được những cú "tiếp đất" bất ngờ, thú vị.

Người đàn bà tìm vợ thêm cho chồng trong cái đêm hôm ấy trong truyện "Sông đỏ mắt phù sa" khi cánh cửa phòng đóng lại nhưng tác giả lại mở ra cho bạn đọc những ô cửa khác. Tình tiết truyện không mới nhưng tạo hiệu ứng nhiều nghĩ suy, liên tưởng về những quy luật cuộc đời chưa được gọi tên. Ở một truyện ngắn khác, nhân vật nữ lại có những định vị hồ nghi, "đàn bà đa đoan cũng như dép trôi mùa bão, ngó tấp nập rứa chớ chẳng chiếc mô bứ chiếc mô là một đôi…".

Điểm mới, khác lạ trong mạch chảy âm trầm, có thể tạm gọi là thi pháp truyện ngắn của Hồ Loan trong tập "Sông đỏ mắt phù sa" đó là một Hồ Loan ít "hiền lành" hơn so với ba tập truyện trước, khi nữ nhà văn đã xông vào những va đập đa chiều, mạnh mẽ, quyết liệt, truy vấn đến tận cùng cảm xúc, bản năng, tính dục… trong khai thác tâm lý nhân vật. Một thí dụ điển hình đó là nhân vật người phụ nữ cam chịu gần như cả đời để chăm sóc một người phụ nữ khác là mẹ chồng nhưng lại bị hành hạ một cách vô lý, song lại không muốn từ bỏ kẻ độc ác ấy bởi những lý do không chỉ rất người mà là của một người mẹ dành cho một con gái chịu nhiều thiệt thòi. Có một tình tiết, đọng lại đó là cuộc đấu khẩu mà người con gái nghe được giữa nội với mẹ đã mồn một: "Sao bà không liệt luôn cái tay bứ cái miệng giùm tui, quá trời quá đất ai mà ở với bà cho nổi. Nội cũng không vừa "Cút, cút khỏi nhà tau" (Truyện sông không chảy).

"Sông đỏ mắt phù sa" của Hồ Loan còn có cả những nhân vật không phải là phụ nữ nhưng cũng đầy bi kịch và ám ảnh. Đó là nhân vật người cha trong truyện "Sau hoàng hôn". Chỉ qua vài nét khắc họa và thông qua đôi mắt trẻ thơ câu chuyện bỗng dưng khựng lại bởi những vết đau âm ỉ, thân phận, bản năng của một loài giống đực, đáng thương, đáng trách…

Tiếp nối đề tài sáng tác của nhà văn Hồ Loan cũng là muôn mặt của đời sống xã hội với các mối quan hệ ràng rịt trong gia đình, hàng xóm gần gũi quanh ta. Đó là những câu chuyện tình yêu, hôn nhân, hạnh phúc lứa đôi… mà mỗi người sau khi đọc xong đều cảm giác mình ít nhiều cũng đã dự phần trong đó. Đặc biệt những trang văn thấm đẫm tình đời, tình quê, giàu sức tạo hình và nhiều lúc như những lời thơ chảy về phía những sẻ chia, đồng cảm, bởi những trần trụi, khắc nghiệt nhiều khi đến phi lý của cuộc đời này mấy ai đà cắt nghĩa trọn vẹn.

Con người cùng bản chất nhiều mặt tốt -xấu, thiện -ác, cao cả - thấp hèn, cách đối nhân xử thế cũng được tác giả dành cho nó một vùng tự do "diễn xuất" như những gì vốn có của đời sống xã hội. Qua đó, tác giả thể hiện cái nhìn, những triết luận về nhân sinh, nhân quả. Tất cả những vấn đề ấy được diễn đạt với văn phong nhuần nhị, một vốn kiến thức phong phú về đời sống, được chuyển tải một cách máu thịt không hề gượng ép. Con chữ bất ngờ rơi vào những điểm rơi cứ như theo quán tính của vũ trụ. Theo như cách gọi để dành cho những nhà văn tài năng mà tôi biết, ấy là thiên phú.

Riêng tôi, phải lòng khi gấp lại tập truyện ngắn "Sông đỏ mắt phù sa" có lẽ đó là phần kết các câu chuyện. Đâu đó âm dư của nó cứ ngân nga bởi những tứ văn như thơ, mịn, lắng, đẹp như những bức tranh nhưng chất chứa nhiều cảm xúc. Phải chăng đây chính là sức hút khó cưỡng của nghệ thuật ngôn từ. Cạnh đó, phần kết mở cho các câu chuyện cũng đã tạo nhiều khoảng trống để người đọc cảm nhận và tự mình giải mã khoảng trống đó.

Xin mạo muội đôi dòng giới thiệu cùng bạn đọc tập truyện ngắn mới nhất của nữ nhà văn Hồ Loan.

Võ Văn Trường