Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thế giới bên ngoài, tiếp tục là tâm điểm trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran. Sau khi công bố rồi nhanh chóng hủy bỏ kế hoạch hộ tống tàu thương mại mang tên "Dự án Tự do" hồi đầu tháng 5, Washington đang chuyển sang một cách tiếp cận thận trọng hơn nhưng không kém phần hiệu quả nhằm đảm bảo hoạt động vận tải biển qua khu vực này.

Theo các nguồn tin từ quân đội Mỹ, dữ liệu hàng hải và giới phân tích quốc phòng, nhiều tàu thương mại hiện được khuyến khích di chuyển theo các tuyến đường gần bờ biển Oman thay vì đi sát lãnh hải Iran. Đồng thời, các tàu được khuyến nghị tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) nhằm hạn chế nguy cơ bị phát hiện và trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hoặc tên lửa.

Dấu hiệu rõ nét nhất của chiến lược mới xuất hiện vào ngày 2-6 khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã bắn hạ các thiết bị bay không người lái của Iran bị cáo buộc đe dọa các thủy thủ dân sự đang thực hiện quyền quá cảnh hợp pháp qua vùng biển quốc tế. Mỹ cũng tiến hành các cuộc tấn công mà họ gọi là "tự vệ" nhằm vào một cơ sở điều khiển quân sự của Iran.

Khác với "Dự án Tự do" từng gây phản ứng gay gắt từ Tehran và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột trực tiếp, chiến dịch hiện tại không có tên gọi chính thức và được triển khai một cách kín đáo. CENTCOM khẳng định quân đội Mỹ không trực tiếp hộ tống tàu thuyền nhưng vẫn duy trì liên lạc, phối hợp và hỗ trợ các hãng vận tải muốn đi qua eo biển Hormuz an toàn. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng úp mở về những nỗ lực này khi cho biết lưu lượng tàu thuyền sẽ dần được khôi phục nhờ "những gì chúng tôi có thể làm và đang làm, dù được biết đến hay không được biết đến".

Theo hãng tin Bloomberg, nhiều công ty vận tải biển đã chủ động liên hệ với quân đội Mỹ để nhận hướng dẫn về hành trình an toàn. Một nguồn tin cho biết trong một chuyến đi gần đây, khi một tàu thương mại bị các xuồng cao tốc nghi thuộc lực lượng Iran tiếp cận, trực thăng quân sự đã xuất hiện và buộc các phương tiện này phải rút lui.

Các chuyên gia quân sự nhận định chiến thuật mới giúp Mỹ giảm nguy cơ đối đầu trực tiếp trong khi vẫn bảo đảm an ninh hàng hải. Ông Bryan Clark, chuyên gia thuộc Viện Hudson, cho rằng việc tàu thuyền di chuyển gần bờ biển Oman và tắt tín hiệu AIS khiến Iran gặp nhiều khó khăn hơn trong việc phát hiện và theo dõi mục tiêu. Trong khi đó, các hệ thống giám sát và cảnh báo của Mỹ vẫn có thể phát hiện các hoạt động chuẩn bị tấn công từ phía Iran để đưa ra phản ứng kịp thời.

Tờ The New York Times tiết lộ trong khoảng ba tuần qua, quân đội Mỹ đã hỗ trợ điều phối cho khoảng 70 chuyến tàu thương mại qua lại eo biển Hormuz. Dù con số này còn thấp so với mức hơn 100 lượt tàu mỗi ngày trước khi xung đột leo thang, nó cho thấy một bộ phận chủ tàu đã sẵn sàng chấp nhận rủi ro để nối lại hoạt động vận tải. Đáng chú ý, phần lớn các tàu tham gia đều tắt thiết bị phát tín hiệu nhận dạng, khiến giới quan sát khó xác minh độc lập quy mô thực tế của chiến dịch. Các nhà phân tích hàng hải cho rằng phần lớn các hành trình được điều phối theo các tuyến gần Oman, tránh xa khu vực kiểm soát chặt chẽ của Iran.

Tuy nhiên, tình hình tại Hormuz vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Iran tiếp tục khẳng định quyền kiểm soát đáng kể đối với tuyến đường thủy này và nhiều tàu vẫn lựa chọn hành trình gần bờ biển Iran thông qua các thỏa thuận riêng với Tehran. Theo dữ liệu của công ty Kpler, hơn một nửa số lượt tàu qua Hormuz từ đầu tháng 3 đến giữa tháng 5 sử dụng các tuyến đường phía Iran.

Trong bối cảnh đó, Washington cũng phải đối mặt với áp lực chính trị ngày càng lớn trong nước. Tại phiên điều trần trước Quốc hội ngày 2-6, Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định Mỹ không chấp nhận nới lỏng các biện pháp trừng phạt để đổi lấy việc Iran mở lại eo biển Hormuz. Ông nhấn mạnh mọi cuộc đàm phán với Tehran đều phải gắn với mục tiêu hạn chế chương trình hạt nhân của Iran. Dù vậy, nhiều nghị sĩ thuộc cả hai đảng đang đặt câu hỏi về chiến lược dài hạn của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với Iran. Khi cuộc đối đầu kéo dài sang tháng thứ tư, áp lực buộc Nhà Trắng phải chứng minh hiệu quả của các biện pháp quân sự và ngoại giao ngày càng gia tăng.

Trong lúc các cuộc đàm phán vẫn chưa đạt đột phá, chiến lược "bảo vệ từ xa" tại Hormuz cho thấy Mỹ đang cố gắng cân bằng giữa hai mục tiêu: duy trì dòng chảy thương mại toàn cầu qua một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới và tránh nguy cơ bị cuốn vào một cuộc xung đột quân sự trực diện với Iran.

AN BÌNH

Iran phóng tên lửa vào Kuwait, Bahrain sau đòn không kích mới của Mỹ Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang sau khi Tehran phóng tên lửa về phía Kuwait và Bahrain nhằm đáp trả các cuộc không kích của Washington vào đảo Qeshm, vị trí chiến lược án ngữ eo biển Hormuz. Rạng sáng 3-6, còi báo động vang lên tại Bahrain, trong khi quân đội Kuwait kích hoạt hệ thống phòng không để đánh chặn tên lửa và máy bay không người lái (UAV). Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phóng nhiều tên lửa nhằm vào các mục tiêu mà họ gọi là "căn cứ đối phương" tại Kuwait, đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục các biện pháp đáp trả mạnh mẽ hơn. Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công "tự vệ" nhằm vào một cơ sở quân sự trên đảo Qeshm sau khi đánh chặn thành công nhiều tên lửa và UAV của Iran. Theo CENTCOM, hai tên lửa nhằm vào Kuwait đã rơi trước khi tới mục tiêu, còn ba tên lửa hướng tới Bahrain bị lực lượng Mỹ và Bahrain đánh chặn.