Triển vọng chấm dứt căng thẳng kéo dài nhiều tháng giữa Mỹ và Iran đang trở nên rõ nét hơn khi cả hai bên đều phát đi những tín hiệu tích cực về một thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, các tuyên bố trái ngược về thời điểm ký kết cho thấy tiến trình này vẫn chưa hoàn toàn suôn sẻ. Ngày 13-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết một thỏa thuận với Iran dự kiến sẽ được ký kết vào ngày 14-6. Trên mạng xã hội Truth Social, ông khẳng định ngay sau khi văn kiện được ký, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại cho tất cả các bên tham gia hoạt động hàng hải quốc tế. Nhà lãnh đạo Mỹ bày tỏ kỳ vọng tiến trình thực thi thỏa thuận sẽ diễn ra nhanh chóng và thuận lợi. Ông cũng đề cập đến việc xử lý lượng uranium làm giàu cao của Iran trong giai đoạn tiếp theo, coi đây là một phần quan trọng trong nỗ lực bảo đảm an ninh khu vực.

Tuyên bố của ông Trump được Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Washington và Tehran trong thời gian qua, ủng hộ. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết các bên đã đạt được đồng thuận đối với khuôn khổ của thỏa thuận hòa bình và việc hoàn tất văn kiện có thể diễn ra trong vòng 24 giờ. Theo ông Sharif, Islamabad đang chuẩn bị cho một lễ ký kết điện tử, sau đó sẽ tiến hành các cuộc đàm phán kỹ thuật nhằm cụ thể hóa những nội dung đã được thống nhất. Nhà lãnh đạo Pakistan đánh giá thỏa thuận sẽ tạo nền tảng cho hòa bình lâu dài tại Trung Đông, đồng thời góp phần ổn định thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên, phía Iran lại đưa ra quan điểm thận trọng hơn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định bản ghi nhớ giữa hai nước sẽ không được ký trong ngày 14-6 như những thông tin được công bố trước đó. Theo ông Baghaei, thời điểm ký kết cụ thể vẫn chưa được xác định và cần tránh những suy đoán quá sớm. Dù không loại trừ khả năng văn kiện có thể được ký trong những ngày tới, Tehran cho rằng vẫn còn những yếu tố chưa chắc chắn từ phía Mỹ khiến tiến trình chưa thể hoàn tất ngay lập tức.

Một điểm đáng chú ý khác là sự khác biệt trong cách hai bên mô tả nội dung thỏa thuận. Trong khi các quan chức Mỹ cho biết văn kiện sẽ bao gồm các cam kết liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, như ngăn chặn việc phát triển vũ khí hạt nhân và xử lý lượng uranium làm giàu cao, thì Tehran lại nhấn mạnh rằng các vấn đề hạt nhân không nằm trong phạm vi đàm phán hiện nay. Theo phía Iran, trọng tâm của bản ghi nhớ là chấm dứt xung đột, khôi phục ổn định khu vực và tạo điều kiện cho các bước đi ngoại giao tiếp theo. Những vấn đề phức tạp hơn, trong đó có chương trình hạt nhân, sẽ được thảo luận ở giai đoạn sau nếu các bên tiếp tục xây dựng được lòng tin.

Bất chấp những khác biệt về cách tiếp cận, nhiều nguồn tin cho rằng các bên đã đạt được tiến triển đáng kể trong các vấn đề then chốt. Các cuộc đàm phán gần đây với sự tham gia hỗ trợ của Pakistan và Qatar được cho là đã giúp thu hẹp khoảng cách về cơ chế giải ngân tài sản bị phong tỏa của Iran, việc mở lại eo biển Hormuz và lộ trình đàm phán trong tương lai. Nếu được ký kết, thỏa thuận dự kiến sẽ mở đường cho việc Mỹ từng bước nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với Iran, đồng thời tạo điều kiện để Tehran tái hòa nhập nền kinh tế toàn cầu. Đổi lại, Iran sẽ khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch trên thế giới.

Trong bối cảnh đó, giới quan sát nhận định việc hai bên liên tục đưa ra những thông điệp khác nhau không phải là điều bất thường. Cả Washington và Tehran đều muốn thể hiện lập trường cứng rắn trước công chúng trong nước, đồng thời duy trì lợi thế trên bàn đàm phán. Dù còn tồn tại những bất đồng về thời điểm ký kết và nội dung cụ thể, các tín hiệu từ cả Mỹ, Iran và các bên trung gian cho thấy cơ hội đạt được một thỏa thuận hòa bình đang ở gần hơn bao giờ hết. Nếu thành công, đây sẽ là bước ngoặt quan trọng góp phần hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông sau nhiều tháng xung đột và đối đầu quân sự.

AN BÌNH