Thỏa thuận khung mở đường cho đàm phán toàn diện

Theo Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa Mỹ và Iran chỉ dài khoảng một trang rưỡi, mang tính định hướng và thiết lập khuôn khổ cho các cuộc đàm phán kỹ thuật trong thời gian tới. Dù ngắn gọn, văn kiện này được xem là bước đột phá ngoại giao quan trọng sau hơn ba tháng xung đột và đối đầu căng thẳng giữa hai bên.

Một trong những nội dung cốt lõi của thỏa thuận là cam kết có thể kiểm chứng được rằng Iran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân. Theo ông Vance, Tehran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử 33win05 (IAEA) quay trở lại nước này, đồng thời chấp nhận thảo luận về việc xử lý kho uranium làm giàu ở cấp độ cao hiện đang lưu trữ.

Washington cho biết IAEA và Mỹ sẽ hỗ trợ Iran tiêu hủy hoặc chuyển giao lượng uranium làm giàu lên tới hơn 400kg ở mức 60%, vốn được xem là một trong những trở ngại lớn nhất đối với mọi nỗ lực đạt được thỏa thuận hạt nhân mới. Tổng thống Donald Trump cũng khẳng định việc loại bỏ kho uranium làm giàu cao là điều kiện then chốt trong bất kỳ thỏa thuận lâu dài nào.

Đổi lại, Mỹ để ngỏ khả năng nới lỏng đáng kể các biện pháp trừng phạt nếu Tehran thực hiện đầy đủ các cam kết. Đáng chú ý, ông Vance cho biết Iran có thể được tiếp cận một quỹ tái thiết trị giá khoảng 300 tỷ USD, chủ yếu do các quốc gia Vùng Vịnh hỗ trợ, nhằm phục vụ công cuộc khôi phục kinh tế sau xung đột. Tuy nhiên, nguồn tài chính này sẽ chỉ được giải ngân theo từng giai đoạn và gắn với kết quả thực hiện nghĩa vụ của Iran.

Ngoài vấn đề hạt nhân, thỏa thuận còn bao gồm cam kết thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực. Theo cách diễn giải của phía Mỹ, điều này đồng nghĩa Iran sẽ từng bước chấm dứt hỗ trợ tài chính và quân sự cho các lực lượng vũ trang đồng minh trong khu vực như Hamas, Hezbollah hay Houthi.

Eo biển Hormuz chưa thể trở lại bình thường ngay lập tức

Một trong những tác động trực tiếp và được cộng đồng quốc tế quan tâm nhất từ thỏa thuận Mỹ - Iran là việc mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển hơn 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Tổng thống Trump tuyên bố eo biển Hormuz sẽ được mở cửa hoàn toàn từ ngày 19-6, đồng thời Mỹ dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran. Trên thực tế, một số tàu chở dầu và tàu hàng của Iran đã bắt đầu di chuyển trở lại qua khu vực này.

Tuy nhiên, giới vận tải biển quốc tế tỏ ra thận trọng hơn. Ông Jotaro Tamura, Giám đốc điều hành tập đoàn vận tải biển Mitsui OSK Lines (MOL) - đơn vị vận hành hơn 900 tàu trên toàn cầu - nhận định phải mất ít nhất vài tuần, thậm chí một tháng, hoạt động thương mại mới có thể trở lại bình thường. Nguyên nhân chủ yếu là nguy cơ thủy lôi vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn. Theo các đánh giá trước đây của tình báo Mỹ, Iran sở hữu hàng nghìn quả thủy lôi với nhiều chủng loại khác nhau. Dù chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy Tehran đã triển khai số lượng lớn thủy lôi tại Hormuz, các hãng vận tải vẫn yêu cầu những bảo đảm cụ thể về an ninh trước khi khôi phục hoạt động bình thường.

Để giải quyết nguy cơ này, nhiều quốc gia phương Tây đã sẵn sàng tham gia các chiến dịch rà phá thủy lôi quốc tế. Pháp tuyên bố có thể triển khai tàu rà phá thủy lôi trong vài ngày sau khi thỏa thuận chính thức được ký kết. Italy cũng thông báo kế hoạch điều động khoảng 400 binh sĩ cùng một biên đội tàu chiến tới khu vực nhằm hỗ trợ bảo đảm an toàn hàng hải.

Tổ chức Hàng hải 33win05 (IMO) hiện đang phối hợp với các chủ tàu và doanh nghiệp vận tải để đánh giá điều kiện an toàn, đồng thời tìm 33win8bet xử lý hàng trăm tàu vẫn đang chờ quá cảnh qua eo biển chiến lược này.

Israel đứng trước những lo ngại và thách thức mới

Nếu thỏa thuận Mỹ - Iran được nhiều nước hoan nghênh như một cơ hội giảm căng thẳng tại Trung Đông thì tại Israel, phản ứng lại mang màu sắc dè dặt hơn. Theo nhiều nguồn tin, giới lãnh đạo Israel không hài lòng với thỏa thuận sơ bộ hiện nay. Nguyên nhân là nhiều mục tiêu mà Tel Aviv từng theo đuổi, đặc biệt liên quan đến chương trình tên lửa của Iran và mạng lưới các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực, chưa được đưa vào chương trình nghị sự của các cuộc đàm phán hiện nay. Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định Israel sẽ tiếp tục duy trì hiện diện quân sự tại các khu vực an ninh ở Lebanon, Syria và Dải Gaza, đồng thời bảo lưu quyền hành động quân sự khi cần thiết. Ông cũng nhấn mạnh Iran sẽ không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, bất kể có hay không có thỏa thuận với Mỹ.

Những khác biệt này đang tạo ra phép thử mới đối với quan hệ giữa ông Netanyahu và Tổng thống Trump. Trong khi Washington ưu tiên ổn định khu vực và thúc đẩy 33win8bet ngoại giao, Tel Aviv vẫn muốn duy trì sức ép tối đa đối với Iran và các lực lượng đồng minh của nước này. Giới quan sát nhận định thỏa thuận Mỹ - Iran có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ xung đột trực tiếp trong ngắn hạn, đồng thời tạo điều kiện cho các cuộc thương lượng toàn diện hơn về chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, việc nhiều vấn đề nhạy cảm vẫn chưa được giải quyết cho thấy con đường hướng tới một thỏa thuận hòa bình bền vững tại Trung Đông vẫn còn nhiều thách thức phía trước.

AN BÌNH